Ο ήλιος επιταχύνει τη γήρανση του δέρματος | in.gr

Ζέστη και πολύωρη ηλιοφάνεια, τώρα το καλοκαίρι, είναι ό,τι πρέπει για να βρισκόμαστε όσο περισσότερο μπορούμε έξω, σε ανοικτούς χώρους, απολαμβάνοντας την ξενοιασιά που φέρνει μαζί της η εποχή.

Μπορεί αυτή η συμπεριφορά να μας κάνει να νιώθουμε καλύτερα, όμως τι λέει το δέρμα μας;

Πέρα από τα ξενύχτια που συνεπάγονται οι ζεστές καλοκαιρινές βραδιές, οι μέρες με τον ήλιο να μας λούζει, φέρνει μαζί του και την ακτινοβολία, η οποία επιταχύνει τη διαδικασία της γήρανσης.

Η φωτογήρανση οφείλεται κυρίως στη χρόνια έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία του ηλίου και αποτελεί τον σημαντικότερο εξωτερικό παράγοντα πρόωρης γήρανσης του δέρματος.

Όπως μας εξηγεί ο καθηγητής Δερματολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) Δημήτρης Ιωαννίδης μιλώντας στο in.gr για την επίδραση του ήλιου στο δέρμα μας, ιδίως τώρα το καλοκαίρι, «η γήρανση του δέρματος αποτελεί μια πολύπλοκη βιολογική διαδικασία που επηρεάζεται τόσο από ενδογενείς παράγοντες με την πάροδο του χρόνου και της ηλικίας (χρονογήρανση), όσο και από εξωγενείς (φωτογήρανση, πρόωρη γήρανση).

Η χρονογήρανση είναι το αποτέλεσμα της φυσιολογικής παρόδου του χρόνου και των γενετικά προκαθορισμένων μηχανισμών γήρανσης, ενώ η φωτογήρανση οφείλεται κυρίως στη χρόνια έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία του ηλίου και αποτελεί τον σημαντικότερο εξωτερικό παράγοντα πρόωρης γήρανσης του δέρματος.

Οι εκδηλώσεις της φωτογήρανσης είναι ιδιαίτερα εμφανείς στις φωτοεκτεθειμένες περιοχές, όπως το πρόσωπο, ο λαιμός και η ραχιαία επιφάνεια των χεριών».

Τρία επίπεδα στο δέρμα

Ειδικότερα, ο κ. Ιωαννίδης ανέφερε ότι το δέρμα αποτελείται από τρεις στοιβάδες, την επιδερμίδα, το χόριο και την υποδερμίδα ή υποδότιο λίπος.

Το χόριο απαρτίζεται κατά 80%, περίπου, από κολλαγόνο και σε μικρότερο ποσοστό από ελαστικές ίνες, υαλουρονικό οξύ, και άλλου τύπου πρωτεϊνες. Επίσης περιέχει διάφορα κύτταρα, αγγεία και νεύρα. Το κύριο κύτταρο στο χόριο που μας ενδιαφέρει από πλευράς γήρανσης είναι οι ινοβλάστες που παράγουν το κολλαγόνο και τις ελαστικές ίνες.

Όλα αυτά τα συστατικά μειώνονται με την πάροδο του χρόνου και με την έκθεση στον ήλιο, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη του «γηρασμένου» προσώπου και, γενικά, της εικόνας της γήρανσης του δέρματος.

Πρόσωπο

Στο πρόσωπο, ένα από τα πρώτα και πιο χαρακτηριστικά σημεία γήρανσης είναι η εμφάνιση λεπτών γραμμών και επιφανειακών ρυτίδων. Αρχικά, οι ρυτίδες αυτές γίνονται ορατές μόνο κατά τις εκφράσεις του προσώπου (δυναμικές ρυτίδες), όπως οι ρυτίδες του μετώπου, οι ρυτίδες μεταξύ των φρυδιών (μεσόφρυο) και οι ρυτίδες γύρω από τα μάτια, το «πόδι της χήνας» όπως λέγεται. Με την πάροδο του χρόνου,  αλλά και με τη διαρκή, χωρίς μέτρο, έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, μετατρέπονται σε στατικές ρυτίδες, οι οποίες παραμένουν εμφανείς ακόμη και σε κατάσταση ηρεμίας.

Σημαντικό ρόλο, επίσης, παίζει ο τρόπος που κοιμόμαστε, διότι είναι δυνατόν να πιέζονται τμήματα του προσώπου όταν κοιμόμαστε στο πλάι ή μπρούμυτα και, έτσι, να δημιουργούνται νέες ρυτίδες ή να χειροτερεύουν οι υπάρχουσες.

Τι μας λείπει

Η απώλεια κολλαγόνου, ελαστίνης και υαλουρονικού οξέος οδηγεί σε σταδιακή λέπτυνση του δέρματος και μείωση της ελαστικότητάς του. Το δέρμα γίνεται πιο ξηρό, πιο τραχύ στην αφή και λιγότερο ανθεκτικό στις μηχανικές καταπονήσεις. Παράλληλα, παρατηρείται απώλεια της φυσικής λάμψης και της ομοιομορφίας του χρώματος, με αποτέλεσμα μια πιο θαμπή και «κουρασμένη» όψη.

Χαλάρωση

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό χαρακτηριστικό της γήρανσης του προσώπου είναι η χαλάρωση των ιστών. Η απώλεια όγκου στο υποδόριο λίπος, η ανακατανομή των λοβίων του λίπους και η απορρόφηση ή μείωση του όγκου των οστικών δομών του κρανίου συμβάλλουν στη μεταβολή των αναλογιών του προσώπου. Τα ζυγωματικά οστά χάνουν την προβολή τους, οι παρειές «πέφτουν» προς τα κάτω και σχηματίζονται οι γνωστές πτυχές μεταξύ μύτης και στόματος-παρειών (ρινοπαρειακές αύλακες), καθώς και οι γραμμές «θλίψης» που εκτείνονται από τις γωνίες του στόματος προς το πηγούνι. Το περίγραμμα της κάτω γνάθου χάνει την καθαρότητά του, ενώ εμφανίζονται οι λεγόμενες «παρειές κάτω από τη γνάθο» (jowls), οι οποίες αλλοιώνουν το νεανικό ωοειδές σχήμα του προσώπου. Το σχήμα του προσώπου μετατρέπεται σταδιακά σε τραπέζιο.

Μάτια

Η περιοχή γύρω από τα μάτια παρουσιάζει ιδιαίτερη ευαισθησία στη γήρανση. Το δέρμα γίνεται λεπτότερο και πιο διάφανο, αναδεικνύοντας τα υποκείμενα αγγεία. Εμφανίζονται ρυτίδες, χαλάρωση των βλεφάρων και  προβολή των λιπωδών στοιχείων. Συχνά συνυπάρχουν μαύροι κύκλοι και σκιάσεις που επιτείνουν την «κουρασμένη» όψη.

Χείλη

Στην περιοχή των χειλιών, η γήρανση εκδηλώνεται με απώλεια όγκου, λέπτυνση του ερυθρού των χειλιών και εμφάνιση κάθετων ρυτίδων, γνωστών ως «ρυτίδες καπνιστή», διότι εμφανίζονται πιο έντονες στους ανθρώπους που καπνίζουν. Το άνω χείλος επιμηκύνεται, ενώ μειώνεται η σαφήνεια του περιγράμματος των χειλιών.

Πανάδες και άλλες δυσχρωμίες

Οι χρωματικές αλλοιώσεις αποτελούν, επίσης, σημαντικό στοιχείο της φωτογήρανσης. Παρατηρούνται ερυθρόφαια σημάδια με τραχεία, πολλές φορές, επιφάνεια (ακτινικές κερατιάσεις), σκούρα σημάδια (ηλιακές φακές lentigines) και ανομοιόμορφη κατανομή της μελάγχρωσης, δηλαδή διάχυτη υπερμελάγχρωση ή, αντίθετα, περιοχές υπομελάγχρωσης διάσπαρτα κατανεμημένες. Συχνά συνυπάρχουν ευρυαγγείες και μόνιμη ερυθρότητα, ιδιαίτερα στις παρειές και τη μύτη, ως αποτέλεσμα χρόνιας αλλοίοωσης του δέρματος από την έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία.

Λαιμός

Στο λαιμό, η γήρανση παρουσιάζει ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Το δέρμα είναι λεπτό και εμφανίζει νωρίς απώλεια ελαστικότητας. Δημιουργούνται οριζόντιες πτυχές, γνωστές ως «δακτύλιοι της Αφροδίτης», καθώς και κάθετες ακρολοφίες, λόγω προβολής του μυός από τον οποίο συγκροτείται ο λαιμός, δηλαδή του μυώδους πλατύσματος. Η χαλάρωση του δέρματος και των υποκείμενων ιστών οδηγεί σε απώλεια της γωνίας μεταξύ πηγουνιού και τραχήλου, με αποτέλεσμα τη δημιουργία «διπλοσάγονου» και τη λιγότερο σαφή διάκριση του περιγράμματος της κάτω γνάθου, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω. Η φωτογήρανση του λαιμού μπορεί να συνοδεύεται από τραχύτητα, δυσχρωμίες και την εμφάνιση της χαρακτηριστικής εικόνας ποικιλοδέρματος του  Civatte, από τον Γάλλο Καθηγητή της Δερματολογίας που πρώτος την περιέγραψε, η οποία περιλαμβάνει ερυθρότητα, υπερμελάγχρωση και ευρυαγγείες (τελαγγειεκτασίες) στις πλάγιες επιφάνειες του τραχήλου.

Χέρια

Η ραχιαία επιφάνεια των χεριών αποτελεί μία από τις πλέον αποκαλυπτικές περιοχές της ηλικίας ενός ατόμου. Με την πάροδο του χρόνου, το δέρμα λεπταίνει σημαντικά λόγω ατροφίας της επιδερμίδας και του υποδόριου ιστού. Ως αποτέλεσμα, οι φλέβες, οι τένοντες και τα οστικά στοιχεία γίνονται περισσότερο εμφανή. Η απώλεια όγκου προσδίδει στα χέρια μια «σκελετοποιημένη» όψη, χαρακτηριστική της προχωρημένης ηλικίας.

Παράλληλα, στη ραχιαία επιφάνεια των χεριών εμφανίζονται πολλαπλές ηλιακές φακές, δυσχρωμίες και τραχύτητα της επιφάνειας. Το δέρμα γίνεται πιο εύθραυστο και επιρρεπές σε μικροτραυματισμούς και εκχυμώσεις. Σε αρκετά άτομα αναπτύσσεται η λεγόμενη γεροντική πορφύρα, η οποία χαρακτηρίζεται από κηλίδες και εκχυμώσεις που εμφανίζονται μετά από ελάχιστο τραυματισμό, λόγω αυξημένης ευθραυστότητας των αγγείων και του συνδετικού ιστού.

Όγκοι, όχι απαραίτητα κακοήθεις

Από πλευράς όγκων στο χρονογηρασμένο δέρμα εμφανίζονται καλοήθεις όγκοι, όπως ελιές, σμηγματορροικές μυρμηκίες, κεχρία, αιμαγγειώματα, λιπώματα κ.α., ενώ στο φωτογηρασμένο δέρμα επικρατούν, κυρίως, οι κακοήθεις όγκοι με συχνότερους κατά σειράν το βασικοκυτταρικό και ακανθοκυτταρικό επιθηλίωμα και, κατόπιν, το μελάνωμα, το οποίο συνιστά τον κακοηθέαστερο όγκο όχι μόνον του δέρματος, αλλά όλων των οργάνων του οργανισμού μας.

Καταλήγοντας ο καθηγητής, τόνισε ότι «συνολικά, η γήρανση του δέρματος στο πρόσωπο, τον λαιμό και τα χέρια εκδηλώνεται μέσω ενός συνδυασμού ρυτίδων, χαλάρωσης, απώλειας όγκου, ξηρότητας, δυσχρωμιών, αγγειακών αλλοιώσεων, μεταβολών της υφής του δέρματος και παρουσία όγκων.

Οι εκδηλώσεις αυτές αντανακλούν τις βαθύτερες ιστολογικές και βιοχημικές αλλαγές που συμβαίνουν με την πάροδο του χρόνου και επιταχύνονται σημαντικά από τη χρόνια έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία».