Με τρία νέα «όπλα» και με εφεδρείες 200 εκατ. ευρώ, που τις κρατά για να τις ρίξει στη μάχη των καυσίμων έως το τέλος του χρόνου, η κυβέρνηση και ο πρωθυπουργός θα ανακοινώσουν μέσα στην εβδομάδα το ελληνικό σχέδιο στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, το οποίο θα ισχύσει από 1ης Οκτωβρίου, με βάση τις αντοχές του Προϋπολογισμού.
Με τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες, όμως, της Ε.Ε. να «ψαλιδίζουν» τα περιθώρια για παρεμβάσεις, η Αθήνα ξεκινά σκληρό παζάρι στην Ευρώπη, με στόχο να υπάρξει κι ένα περιθώριο για μεγαλύτερη επιδότηση, με ένα μέρος από το υπερπλεόνασμα που φαίνεται ότι επιτυγχάνει εφέτος η χώρα.
Τριπλή παρέμβαση
Η παρέμβαση την οποία σχεδιάζει ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης θα είναι τριπλή:
- • Για το πετρέλαιο κίνησης, συνέχιση επιδότησης 10 λεπτά το λίτρο και τον Οκτώβριο.
- • Για το πετρέλαιο θέρμανσης, ακόμα μεγαλύτερη επιδότηση της τάξεως των 15 ή 20 λεπτών το λίτρο, από τις 15 Οκτωβρίου και μετά. Το ακριβές ύψος της θα εξαρτηθεί και από το ποσό της συνεισφοράς των διυλιστηρίων, το οποίο θα συμφωνηθεί μέσα στην εβδομάδα, ώστε η έκπτωση να φτάνει ή και να ξεπερνά τα 30 λεπτά συνολικά, σε σχέση με την κανονική τιμή εκκίνησης που θα ήταν στα 2 ευρώ το λίτρο, με βάση τα σημερινά δεδομένα.
- • Για το επίδομα θέρμανσης, οριζόντια αύξηση του υφιστάμενου ποσού που λαμβάνουν οι δικαιούχοι, σε ποσοστό της τάξεως του 20%, για ολόκληρη τη χειμερινή περίοδο μέχρι Απρίλιο του 2027. Μια τέτοια εξέλιξη σημαίνει ότι αυτομάτως αυξάνεται από 100 ευρώ σε 120 ευρώ το ελάχιστο καταβαλλόμενο ποσό για δικαιούχους σε Αττική και στα νησιά, ενώ αυξάνεται ανάλογα και για όλες τις περιοχές.
Συνολικά τα μέτρα που θα ανακοινωθούν για να εφαρμοστούν τον Οκτώβριο κοστολογούνται στα 100 εκατ. ευρώ (εκ των οποίων τα μισά για επιδότηση της τιμής πώλησης «στην αντλία» και τα άλλα μισά για το επίδομα θέρμανσης για 6 μήνες). Το οικονομικό επιτελείο εξετάζει και επιβολή πλαφόν στην αλυσίδα τροφοδοσίας, για να εξασφαλιστεί ότι θα περάσουν οι μειώσεις στον τελικό καταναλωτή.
Αν οι συνθήκες απαιτήσουν, πάντως, και νέα επιδότηση καυσίμων για Νοέμβριο ή Δεκέμβριο, ο «λογαριασμός» ανεβαίνει συνολικά έως και 200 εκατ. ευρώ. Σε αυτήν την περίπτωση, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών εξαντλεί πλήρως -ή και παραβιάζει οριακά- τους δημοσιονομικούς κανόνες κρατικών δαπανών.
Αυτά θεωρούνται τα «σίγουρα» μέτρα, αλλά μέχρι την έναρξη διάθεσης του πετρελαίου μπορεί να ενισχυθούν ακόμα περισσότερο, ανάλογα με την εξέλιξη των τιμών και με την πορεία της διαπραγμάτευσης του πρωθυπουργού στη Σύνοδο Κορυφής στις 15-16 Οκτωβρίου.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέφερε την Παρασκευή στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Τασούλα ότι θα θέσει επιτακτικά στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αίτημα για έκτακτη δημοσιονομική χαλάρωση.
Καθώς όμως όλες οι χώρες δεν έχουν ίδιες ανάγκες και δημοσιονομικά περιθώρια, αντικειμενικός στόχος στο «παζάρι» της Αθήνας με τις Βρυξέλλες είναι να ανοίξει διάδρομο για να αξιοποιήσει -εκ των προτέρων από εφέτος- ένα μέρος από το υπερπλεόνασμα του 2026, προτού αυτό διαπιστωθεί και επικυρωθεί τον Απρίλιο από τη Eurostat.
Καταλύτη αποφάσεων και εξελίξεων μπορεί να αποτελέσει και το γεγονός ότι μέσα στο 2027, τουλάχιστον, εννέα χώρες της Ε.Ε. θα έχουν εκλογές και ο κίνδυνος ανόδου λαϊκιστικών και ακροδεξιών κομμάτων επιτάσσει να ληφθούν συνολικές αποφάσεις, καθώς η αρνητική συγκυρία και (ακόμα) ένας δύσκολος χειμώνας θα μπορούσαν να αλλάξουν τον πολιτικό χάρτη συνολικά στην Ευρώπη.
Αν λάβει πράσινο φως η Αθήνα, λύνονται τα χέρια του πρωθυπουργού και της κυβέρνησης για πιο τολμηρές παρεμβάσεις.
Eιδικός φόρος κατανάλωσης
Ως παράδειγμα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το ενδεχόμενο μιας προσωρινής μείωσης του ειδικού φόρου κατανάλωσης. «Αν η Ευρώπη έδινε την άδεια, θα το κάναμε», ανέφερε, για να τονίσει πως προϋπόθεση για κάτι τέτοιο είναι να υπάρξει ειδική απόφαση για δημοσιονομική ευελιξία.
Ευρύτερα, όμως, μια κοινή ευρωπαϊκή παρέμβαση θα μπορούσε να λάβει και άλλες μορφές, όπως:
- • Εκτακτη οικονομική ενίσχυση προς τα κράτη-μέλη.
- • Προσωρινή εξαίρεση από τους δημοσιονομικούς περιορισμούς, για έκτακτες δαπάνες κάλυψης ενεργειακών μέτρων, όπως για μείωση ειδικών φόρων, ΦΠΑ ή επιπλέον επιδότηση τιμής «στην αντλία» κ.λπ.
- • Κοινός μηχανισμός στήριξης των καταναλωτών.
- • Ευρωπαϊκή παρέμβαση στη χονδρική αγορά ενέργειας και στα περιθώρια κέρδους.
Αν υπάρξουν νέα περιθώρια, εξετάζεται και ενδεχόμενο μέτρων στήριξης για τη βενζίνη κίνησης. Οχι «οριζόντια» όμως όπως για το ντίζελ, αλλά με τη μορφή Fuel Pass για τους πλέον ευπαθείς.
Σε κάθε περίπτωση, ο Κυριάκος Πιερρακάκης τόνισε ότι «η Ελλάδα είναι σε θέση να ανταποκριθεί και να στηρίξει την κοινωνία», προσθέτοντας όμως ότι «τους ειδικούς φόρους είναι καλό να μην τους μειώνεις οριζόντια», στοχεύοντας όπου υπάρχουν μεγαλύτερες ανάγκες.
Ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης με τον Γερμανό υπουργό Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ κατά τη διάρκεια κοινής δήλωσης προς τους δημοσιογράφους
Η νέα κρίση
Το σκηνικό άλλαξε την εβδομάδα που πέρασε με τη διακοπή του αγωγού Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας.
Καθώς το Ριάντ αναγκάστηκε να ακυρώσει παραδόσεις προς Ευρωπαίους πελάτες (διυλιστήρια), κυβερνήσεις και αγορές αναζητούν απαντήσεις σε ένα κρίσιμο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν δεν περιορίζεται μόνο η θαλάσσια μεταφορά πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά πλήττονται ταυτόχρονα και οι εναλλακτικές χερσαίες οδοί, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί ακριβώς για να παρακάμπτουν το συγκεκριμένο σημείο;
Από τον αγωγό διακινείται το 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, προκαλώντας επιπλέον κίνδυνο για την τροφοδοσία και επάρκεια καυσίμων στην Ευρώπη. Οι επόμενες μέρες θα δείξουν αν η εκτίναξη του Brent έως και πάνω από 108 δολάρια το βαρέλι ήταν περιστασιακή ή η απαρχή ενός πολύ βαρύ χειμώνα σε Ευρώπη και Ελλάδα.
Με τις τιμές πετρελαίου σταθερά πάνω από 100 δολάρια φαντάζουν ξεπερασμένα πλέον τα «ήπια» σενάρια που παρουσίασε προ ημερών μόλις η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για μέση τιμή στο πετρέλαιο 75 δολάρια και φυσικό αέριο 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα, σε ολόκληρο το τελευταίο τρίμηνο.
Αντιθέτως, κερδίζουν έδαφος τα αρνητικά σενάρια: το «δυσμενές» σενάριο της ΕΚΤ είναι ήδη εδώ (με Brent στα 100 δολάρια/βαρέλι και φυσικό αέριο στα 75 ευρώ). Αυτό αντανακλά άμεσα στις τιμές καυσίμων στα πρατήρια: 2-2,2 ευρώ/λίτρο για βενζίνη και πετρέλαιο κίνησης στην Ελλάδα και σε χώρες που εφαρμόζουν επιδοτήσεις ή στα 2,5 ευρώ και άνω σε Γερμανία και χώρες που ήταν πολύ φθηνότερες από τη δική μας, αλλά δεν έχουν λάβει μέτρα συγκράτησης των τιμών.
Το ακραίο σενάριο της ΕΚΤ
Οι εξελίξεις όμως καθιστούν περισσότερο πιθανόν πια -και όχι απλά «θεωρητικό»- το ακραία αρνητικό σενάριο της ΕΚΤ για μέση τιμή 132 δολάρια στο πετρέλαιο στο τελευταίο τρίμηνο του 2026 και 130 ευρώ στο αέριο Ευρώπης.
Τι κρύβει η πρόβλεψη για μέση τιμή; Μέρες του 2008 ή και χειρότερες ενδεχομένως, από Οκτώβριο και μέχρι τα Χριστούγεννα.
Μέση τιμή για το 4ο τρίμηνο σημαίνει ότι στα τέλη της χρονιάς το πετρέλαιο θα κινείται γύρω στα 132 δολάρια: έχοντας αφήσει πολύ πίσω πια τα 75 δολάρια, «χτίζει βάσεις» στα 100 δολάρια και κτυπάει «κορυφές» έως τα 140-150 δολάρια το βαρέλι, απειλώντας το απόλυτο ρεκόρ της 11ης Ιουλίου 2008 στα 147,5 δολάρια.
Αντίστοιχα στο φυσικό αέριο, με μέση τιμή στα 130 ευρώ αντί 75-80 σήμερα (όπως προβλέπει το δυσμενές σενάριο της ΕΚΤ) «κοιτάζει» πλέον στα 150 έως 180 ευρώ – ή μέχρι και 200 ευρώ για κάποιες μέρες από τις 100 τελευταίες που απομένουν έως τέλος του 2026.
Συνθήκες για τέλεια καταιγίδα
Η διατήρηση του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ, η διακοπή του αγωγού της Σαουδικής Αραβίας και νέες επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές δημιουργούν τις συνθήκες για την τέλεια καταιγίδα.
Η ίδια η ΕΚΤ, μάλιστα, το περιγράφει ως το «σοβαρό σενάριο» -και όχι ως ακραία δυσμενές- που δημιουργεί «ένα σημαντικά δυσκολότερο μακροοικονομικό περιβάλλον» («a substantially more challenging macroeconomic environment») λόγω ισχυρότερων και πιο επίμονων σοκ στις τιμές των εμπορευμάτων και εντονότερων έμμεσων και δευτερογενών επιπτώσεων.
Στο σενάριο αυτό, ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη φτάνει το 3,3% το 2026 και κορυφώνεται στο 5,4% το 2027, ενώ η ανάπτυξη περιορίζεται στο 0,8% το 2026 και μόλις στο 0,4% το 2027. Η μετάδοση στην οικονομία δεν θα περιοριστεί στην αντλία.
Το ακριβότερο αργό αυξάνει το κόστος διύλισης και μεταφοράς, ενώ οι περιορισμοί στα διυλισμένα προϊόντα μπορούν να ανεβάσουν την τιμή του diesel περισσότερο από την ίδια την τιμή του αργού. Το ακριβότερο φυσικό αέριο επιβαρύνει την ηλεκτροπαραγωγή, τη βιομηχανία, την ψύξη, την αποθήκευση και τη λειτουργία των επιχειρήσεων.
Από εκεί και πέρα, οι πιέσεις περνούν σταδιακά στα τρόφιμα και στις υπηρεσίες. Μεταφορές, αρτοσκευάσματα, γαλακτοκομικά, κρέας, κατεψυγμένα προϊόντα και βιομηχανικά αγαθά επηρεάζονται από το κόστος καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας.
Η ΕΚΤ αναμένει ότι οι έμμεσες επιδράσεις θα μεταδοθούν με καθυστέρηση στις τιμές εκτός ενέργειας και στους μισθούς. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το ακραίο σενάριο δεν αποτυπώνει μόνο μια προσωρινή αύξηση στην τιμή του πετρελαίου, αλλά έναν ευρύτερο κύκλο πληθωριστικών πιέσεων.
Για ένα νοικοκυριό με ετήσιες δαπάνες 20.000 ευρώ, πληθωρισμός 5,4% θα αντιστοιχούσε θεωρητικά σε πρόσθετο ετήσιο κόστος 1.080 ευρώ για το ίδιο καλάθι αγαθών και υπηρεσιών. Πρόκειται για ενδεικτικό υπολογισμό και όχι για πρόβλεψη ειδικά για το ελληνικό νοικοκυριό.
Στην αντλία, κάθε ανατίμηση κατά 10 λεπτά το λίτρο προσθέτει 5 ευρώ σε ένα γέμισμα 50 λίτρων. Αύξηση 20 λεπτών σημαίνει 10 ευρώ περισσότερα ανά γέμισμα και 20 ευρώ επιπλέον κάθε μήνα, για δύο γεμίσματα.
Στο πετρέλαιο θέρμανσης, αύξηση 10 λεπτών το λίτρο επιβαρύνει μια παραγγελία 500 λίτρων κατά 50 ευρώ. Εάν η αύξηση φτάσει τα 20 λεπτά, το πρόσθετο κόστος ανεβαίνει στα 100 ευρώ. Στο ηλεκτρικό ρεύμα αντίστοιχα, πρόσθετη τελική χρέωση 5 λεπτών ανά kWh σημαίνει 20 ευρώ περισσότερα για μηνιαία κατανάλωση 400 kWh και 30 ευρώ για 600 kWh.
Μια οικογένεια με δύο γεμίσματα των 50 λίτρων τον μήνα και κατανάλωση ρεύματος 600 kWh θα επιβαρυνόταν, ενδεικτικά, κατά 50 ευρώ τον μήνα ή 600 ευρώ τον χρόνο, χωρίς να υπολογίζονται τρόφιμα και θέρμανση.
Εκρηξη στα επιτόκια
Η ενεργειακή κρίση πλήττει οικονομίες, κράτη, επιχειρήσεις και νοικοκυριά, όχι μόνο μέσω των λογαριασμών και των καυσίμων, αλλά και μέσω του κόστους δανεισμού των χωρών. Οι αγορές ομολόγων απαιτούν ήδη υψηλότερες αποδόσεις, με αποτέλεσμα ακριβότερη χρηματοδότηση για τα κράτη και, στη συνέχεια, για τράπεζες, επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Ηδη η ΕΚΤ αύξησε στις 10 Σεπτεμβρίου τα τρία βασικά επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης. Το ίδιο έκανε μία εβδομάδα μετά στις Ηνωμένες Πολιτείες η κεντρική τράπεζα (Fed). Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού το χρήμα κοστίζει περισσότερο, «στεγνώνει» τη ρευστότητα, αυξάνει τις δόσεις κυμαινόμενων δανείων και δυσκολεύει τις νέες επενδύσεις.
Το κόστος της κρίσης πολλαπλασιάζεται όμως για τα κράτη: εκτός από την άμεση δαπάνη για μέτρα στήριξης που λαμβάνουν οι κυβερνήσεις, ο «λογαριασμός» περνά και στην αγορά ομολόγων από τις οποίες δανείζονται οι ίδιες οι χώρες.
«Η ευρωπαϊκή οικονομία αντιμετωπίζει αντίθετους ανέμους: νέα άνοδο τιμών ενέργειας – εξελίξεις στα ομόλογα», τόνισε από το Δουβλίνο ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν Βάλντις Ντομπρόβσκις. Ηδη η ψαλίδα στα ομόλογα Γαλλίας και Ιταλίας καταγράφει αρνητικό ρεκόρ δεκαετίας, καθώς δανείζονται ακριβότερα κι από την Ελλάδα.
Αυτός είναι ο λόγος που η Ευρώπη βάζει φρένο στα αιτήματα χαλάρωσης: οι επενδυτές ανησυχούν και απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις για να διακρατήσουν κρατικό χρέος, ενώ τα κράτη που προσπαθούν να δανειστούν βλέπουν το κόστος να αυξάνεται και διστάζουν γιατί ο «λογαριασμός» αυτός επιστρέφει τελικά στους ίδιους τους πολίτες.
«Πρόκειται για ένα παγκόσμιο φαινόμενο στις περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες», το οποίο εξαπλώνεται και σε ορισμένες αναδυόμενες αγορές, τόνισε ο Ντομπρόβσκις, προβλέποντας ότι ο αντίκτυπος «θα γίνει σταδιακά αισθητός σε όλη την Ευρώπη, ιδίως στα κράτη-μέλη με υψηλό δημόσιο χρέος».
Η κατεύθυνση αυτή περιορίζει τα περιθώρια για μέτρα μεγάλης κλίμακας και οριζόντιες μειώσεις φόρων ή επιδοτήσεις χωρίς εισοδηματικά και καταναλωτικά κριτήρια, όπως για άμεση επιδότηση βενζίνης για όλους απευθείας στην αντλία κ.λπ.
Παράλληλα, μεταφέρει στις εθνικές κυβερνήσεις την ευθύνη να επιλέξουν από την ευρωπαϊκή «εργαλειοθήκη» τα μέτρα που μπορούν να χρηματοδοτήσουν, ανάλογα με τις ανάγκες, τις δημοσιονομικές αντοχές και το ύψος του χρέους τους. Κι όλα αυτά μέσα σε εντεινόμενο ντόμινο οικονομικών δασμών και μάχες κυριαρχίας μεταξύ ΗΠΑ – Κίνας και Ε.Ε.
Φωτογραφίες: EUROKINISSI, REUTERS
Πηγή: www.protothema.gr