Ο Στέφανος Μάνος, που απεβίωσε σήμερα 15 Αυγούστου 2026, ήταν μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες και ταυτόχρονα αντισυμβατικές φυσιογνωμίες της ελληνικής κεντροδεξιάς.
Για σχεδόν μισό αιώνα βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της ελληνικής πολιτικής, είτε ως βουλευτής και υπουργός της Νέας Δημοκρατίας είτε αργότερα ως ανεξάρτητος πολιτικός, ιδρυτής κόμματος και σταθερός υπέρμαχος των οικονομικών και θεσμικών μεταρρυθμίσεων.
Ο ίδιος αυτοπροσδιοριζόταν ως φιλελεύθερος πολιτικός και σε όλη τη διάρκεια της δημόσιας ζωής του επέμενε στην ανάγκη περιορισμού του κρατισμού, της ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας και της εφαρμογής μεταρρυθμίσεων χωρίς να υπολογίζεται το πολιτικό κόστος.
Τα πρώτα χρόνια και η οικογένεια
Ο Στέφανος Α. Μάνος γεννήθηκε στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 1939.
Προερχόταν από οικογένεια με ισχυρή παρουσία τόσο στην επιστήμη όσο και στην επιχειρηματική ζωή της χώρας.
Πατέρας του ήταν ο Αλέξανδρος Μάνος, χειρουργός και διευθυντής του Νοσοκομείου «Ευαγγελισμός» από το 1945 έως το 1970.
Η μητέρα του, Μαριέττα Πανούτσου, προερχόταν από επιχειρηματική οικογένεια και ήταν κόρη του βιομηχάνου Κοσμά Πανούτσου, ο οποίος είχε διατελέσει πρόεδρος του Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων.
Η οικογένεια του πατέρα του είχε καταγωγή από τη Βλαχοκερασιά Αρκαδίας.
Μετά τις σχολικές του σπουδές στην Αθήνα, ο Στέφανος Μάνος έφυγε για την Ελβετία. Σπούδασε μηχανολόγος-μηχανικός στο Ομοσπονδιακό Πολυτεχνείο της Ζυρίχης, με ειδίκευση στην αεροδυναμική, και ολοκλήρωσε τις σπουδές του το 1963.
Δύο χρόνια αργότερα απέκτησε MBA στη Διοίκηση Επιχειρήσεων από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.
Πριν περάσει στην πολιτική, υπηρέτησε για 33 μήνες ως σημαιοφόρος στο Πολεμικό Ναυτικό.
Από την Αλλατίνη στην πολιτική
Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του, ο Στέφανος Μάνος επέστρεψε στην Ελλάδα και το 1966 εντάχθηκε στην «Αλλατίνη Α.Ε.», εταιρεία που συνδεόταν με την οικογένεια της μητέρας του.
Ξεκίνησε ως βοηθός γενικός διευθυντής και στη συνέχεια ανέλαβε διαδοχικά θέσεις γενικού διευθυντή, αντιπροέδρου και προέδρου του διοικητικού συμβουλίου.
Στην επιχειρηματική του σταδιοδρομία παρέμεινε περίπου 11 χρόνια πριν εγκαταλείψει την εταιρεία το 1977 για να πολιτευθεί.
Παράλληλα με την επιχειρηματική του δραστηριότητα είχε ενεργό παρουσία στους παραγωγικούς φορείς, έχοντας μεταξύ άλλων διατελέσει αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Αλευροβιομηχάνων Ελλάδος και έφορος του διοικητικού συμβουλίου του ΣΕΒ.
Η είσοδος στη Νέα Δημοκρατία
Το 1977 έκανε το πρώτο του βήμα στην εκλογική πολιτική. Κατέβηκε υποψήφιος στη Β΄ Αθηνών με τη Νέα Δημοκρατία και εξελέγη βουλευτής. Ο ίδιος έχει περιγράψει ότι στις πρώτες εκλογές του 1977 εξελέγη πέμπτος μεταξύ των υποψηφίων της ΝΔ στην Α΄ Αθηνών.
Σχεδόν αμέσως πέρασε από τη Βουλή στην κυβέρνηση.
Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής τον επέλεξε για τη θέση του υφυπουργού Δημοσίων Έργων. Ο Μάνος παρέμεινε στη θέση από το 1977 έως το 1980 και από εκεί ξεκίνησε η σχέση του με τον σχεδιασμό μεγάλων υποδομών και τη χωροταξική πολιτική της χώρας.
Το 1980 δημιουργήθηκε το Υπουργείο Χωροταξίας, Οικισμού και Περιβάλλοντος, το πρώτο ελληνικό υπουργείο με κεντρική αρμοδιότητα το περιβάλλον.
Ο ίδιος είχε αναφέρει ότι ως υφυπουργός είχε εισηγηθεί τη δημιουργία του υπουργείου και στη συνέχεια ανέλαβε επικεφαλής του.
Με την κυβέρνηση του Γεωργίου Ράλλη ανέλαβε το Υπουργείο Βιομηχανίας και Ενέργειας, θέση στην οποία παρέμεινε το 1980-1981.
Οι πρώτες συγκρούσεις με τη Νέα Δημοκρατία
Ήδη από τη δεκαετία του 1980 ο Στέφανος Μάνος άρχισε να διαφοροποιείται έντονα από την παραδοσιακή οικονομική πολιτική.
Υπήρξε από τους πρώτους πολιτικούς της ΝΔ που τάχθηκαν ανοιχτά υπέρ των ιδιωτικοποιήσεων, σε μια εποχή κατά την οποία η κρατική ιδιοκτησία και οι κρατικοποιήσεις κυριαρχούσαν στην πολιτική συζήτηση.
Οι θέσεις του προκάλεσαν αντιδράσεις ακόμη και μέσα στο κόμμα του.
Το 1983 διαγράφηκε προσωρινά από τη ΝΔ λόγω αυτών των θέσεων, ενώ στη συνέχεια οι προτάσεις του ενσωματώθηκαν στο πρόγραμμα του κόμματος.
Την ίδια περίοδο υποστήριξε την απελευθέρωση της ραδιοφωνίας από το κρατικό μονοπώλιο, ενώ το 1981 είχε προτείνει και τη θεσμοθέτηση του leasing για τη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Στις εκλογές του 1981 δεν εξελέγη βουλευτής. Παρέμεινε όμως ενεργός στην πολιτική και συνέχισε να παρεμβαίνει για ζητήματα οικονομίας, ιδιωτικοποιήσεων και λειτουργίας του κράτους
Η επιστροφή στη Βουλή και η διεκδίκηση της ηγεσίας της Ν.Δ.
Ο Στέφανος Μάνος επέστρεψε στη Βουλή στις εκλογές του 1985 και συνέχισε την πολιτική του δράση μέσα από τη Νέα Δημοκρατία.
Το 1990, μετά τη νίκη της ΝΔ και την επιστροφή του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη στην πρωθυπουργία, ανέλαβε το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων.
Ο Στέφανος Μάνος συνδέθηκε με την προώθηση της σύμβασης για το Μετρό της Αθήνας, τον σχεδιασμό της Αττικής Οδού, το νέο αεροδρόμιο στα Σπάτα και τη Γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου. Παράλληλα, προώθησε τη χρηματοδότηση μεγάλων έργων μέσω της συμμετοχής ιδιωτικών κεφαλαίων και της αυτοχρηματοδότησης.
Η μάχη με το νέφος της Αθήνας
Ένα από τα μέτρα με τα οποία συνδέθηκε περισσότερο το όνομα του Στέφανου Μάνου ήταν η απόσυρση των παλαιών και ρυπογόνων αυτοκινήτων.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 προώθησε τη νομοθεσία για την απόσυρση των παλαιών ΙΧ και την αντικατάστασή τους με καταλυτικά αυτοκίνητα.
Σύμφωνα με στοιχεία που έχει παρουσιάσει ο ίδιος, αποσύρθηκαν 332.453 παλαιά και ρυπογόνα αυτοκίνητα.
Η πολιτική αυτή αποτέλεσε μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας αντιμετώπισης του νέφους της Αθήνας.
Στην ίδια λογική εντάχθηκε και η απομάκρυνση ρυπογόνων βιομηχανικών εγκαταστάσεων από τον αστικό ιστό, με το κλείσιμο του εργοστασίου φωταερίου στην περιοχή του Γκαζιού και τη μεταφορά της δραστηριότητας στην Ελευσίνα, καθώς και με την αντιμετώπιση της ρύπανσης από μονάδες ηλεκτροπαραγωγής.
Η ανάπλαση της Πλάκας
Σημαντικό μέρος της πολιτικής του παρακαταθήκης ήταν και η παρέμβαση στην Πλάκα.
Οι πολεοδομικές ρυθμίσεις, η δημιουργία πεζοδρόμων και η προσπάθεια προστασίας του ιστορικού χαρακτήρα της περιοχής αποτέλεσαν κομμάτι μιας ευρύτερης αντίληψης για την Αθήνα, στην οποία ο Μάνος έδινε ιδιαίτερη έμφαση στον χωροταξικό σχεδιασμό και στην ποιότητα του αστικού περιβάλλοντος.
Από το ΥΠΕΧΩΔΕ στο υπουργείο Οικονομίας
Το 1992 μετακινήθηκε από το ΥΠΕΧΩΔΕ στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης Μητσοτάκη.
Ανέλαβε αρχικά το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και στη συνέχεια το Υπουργείο Οικονομικών, όπου παρέμεινε έως την πτώση της κυβέρνησης το 1993.
Στο οικονομικό πεδίο υποστήριξε με συνέπεια την απελευθέρωση αγορών, τις ιδιωτικοποιήσεις, τον περιορισμό των κρατικών μονοπωλίων και τη συμμετοχή ιδιωτικών κεφαλαίων σε μεγάλες υποδομές.
Μεταξύ των πολιτικών που συνδέθηκαν με την περίοδο αυτή ήταν οι προσπάθειες απελευθέρωσης τιμών και ωραρίων, οι ιδιωτικοποιήσεις, η απελευθέρωση της κινητής τηλεφωνίας και η θεσμική προετοιμασία για μεγάλα έργα υποδομής.
Εξέφραζε μια σαφή φιλελεύθερη τάση μέσα στη Νέα Δημοκρατία, με έμφαση στην οικονομία της αγοράς, τις ιδιωτικοποιήσεις και τη μείωση του κρατικού παρεμβατισμού.
Η μάχη για την ηγεσία της ΝΔ
Μετά την εκλογική ήττα της Νέας Δημοκρατίας το 1993, ο Μάνος διεκδίκησε την ηγεσία του κόμματος.
Έθεσε υποψηφιότητα για την προεδρία της ΝΔ το 1993, χωρίς να εκλεγεί, και επανήλθε στη διαδικασία το 1997. Και στις δύο περιπτώσεις δεν κατάφερε να επικρατήσει.
Η οριστική ρήξη με τη Νέα Δημοκρατία
Η σχέση του με τη ΝΔ έφτασε στο τέλος της το 1998.
Αφορμή αποτέλεσε η στάση του σε τροπολογία της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ για τις ΔΕΚΟ.
Ο Στέφανος Μάνος και άλλα στελέχη της ΝΔ επέλεξαν να στηρίξουν ρύθμιση την οποία θεωρούσαν ότι κινούνταν προς την κατεύθυνση των δικών τους φιλελεύθερων θέσεων, παρά το γεγονός ότι προερχόταν από την κυβέρνηση του αντιπάλου κόμματος.
Ο Κώστας Καραμανλής, τότε αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας, τον παρέπεμψε στο πειθαρχικό όργανο του κόμματος και ο Μάνος διαγράφηκε.
Η διαγραφή του αποτέλεσε μία από τις χαρακτηριστικότερες εσωκομματικές συγκρούσεις της ΝΔ της δεκαετίας του 1990 και σηματοδότησε την οριστική έξοδό του από το κόμμα στο οποίο είχε περάσει περισσότερες από δύο δεκαετίες.
Οι «Φιλελεύθεροι» και ο «μαινόμενος ταύρος»
Το 1999 ο Μάνος ίδρυσε το κόμμα «Οι Φιλελεύθεροι», με χαρακτηριστικό έμβλημα έναν «μαινόμενο ταύρο».
Το κόμμα συμμετείχε αυτόνομα στις ευρωεκλογές του Ιουνίου 1999, συγκεντρώνοντας περίπου 1,62% των ψήφων.
Δεν κατάφερε να αποκτήσει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση και δύο χρόνια αργότερα ανέστειλε τη λειτουργία του λόγω οικονομικών προβλημάτων.
Στις εκλογές του 2000, ωστόσο, οι Φιλελεύθεροι συνεργάστηκαν με τη Νέα Δημοκρατία και ο Μάνος επέστρεψε στη Βουλή.
Η συνεργασία με το ΠΑΣΟΚ
Η πολιτική διαδρομή του Μάνου πήρε μια ακόμη πιο ασυνήθιστη τροπή το 2004.
Ο Γιώργος Παπανδρέου, επιδιώκοντας να διευρύνει το ΠΑΣΟΚ προς τον φιλελεύθερο χώρο, συμπεριέλαβε τον Στέφανο Μάνο στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας του κόμματος, μαζί με τον επίσης πρώην υπουργό της ΝΔ Ανδρέα Ανδριανόπουλο. Ο Μάνος εξελέγη βουλευτής.
Η συνεργασία ήταν εξαρχής ιδιαίτερη. Ο Μάνος δεν εντάχθηκε ουσιαστικά στον κομματικό μηχανισμό του ΠΑΣΟΚ και στη συνέχεια ανεξαρτητοποιήθηκε.
Το 2004, μάλιστα, σε συνέντευξή του είχε ασκήσει κριτική τόσο στο ΠΑΣΟΚ όσο και στη Νέα Δημοκρατία, υποστηρίζοντας ότι η πολιτική του ανεξαρτησία τού επέτρεπε να εκφράζει χωρίς κομματικούς περιορισμούς τις απόψεις του.
Η κοινοβουλευτική του θητεία ολοκληρώθηκε το 2007. Συνολικά είχε βρεθεί στη Βουλή για περίπου τρεις δεκαετίες, με εξαίρεση τις εκλογικές αναμετρήσεις του 1985 και του Νοεμβρίου 1989, σύμφωνα με το προσωπικό του βιογραφικό.
Η «Δράση»
Το 2009 ο Στέφανος Μάνος επέστρεψε στην ενεργό κομματική πολιτική, συνιδρύοντας τη «Δράση».
Το νέο κόμμα εξέφραζε τον φιλελεύθερο, μεταρρυθμιστικό χώρο και υποστήριζε ένα μικρότερο και αποτελεσματικότερο κράτος, την απελευθέρωση της οικονομίας και την προσέλκυση επενδύσεων.
Στη δημιουργία του συμμετείχαν μεταξύ άλλων ο Βασίλης Κοντογιαννόπουλος και ο Γιάννης Μπουτάρης, ενώ υποστήριξη παρείχε και ο Ανδρέας Ανδριανόπουλος.
Ο Μάνος παρέμεινε πρόεδρος της Δράσης από το 2009 έως το 2012. Στη συνέχεια αποχώρησε από την ηγεσία, δηλώνοντας ότι αποσύρεται από την ενεργό πολιτική.
Ο πολιτικός που αγνοούσε το «πολιτικό κόστος»
Ένα από τα χαρακτηριστικά που συνόδευσαν τον Μάνο σε όλη τη διάρκεια της πολιτικής του ζωής ήταν η επιμονή του σε μέτρα που θεωρούσε οικονομικά ή τεχνικά ορθά, ακόμη και όταν ήταν πολιτικά δύσκολα.
Η φιλελεύθερη οικονομική του αντίληψη τον έφερε πολλές φορές αντιμέτωπο με οργανωμένα συμφέροντα, συνδικαλιστικές αντιδράσεις και ακόμη και με τη δική του παράταξη.
Ακόμη και οι επικριτές του, πάντως, αναγνώριζαν ότι αποτελούσε μία από τις πιο συνεπείς και ευδιάκριτες φιλελεύθερες φωνές της ελληνικής πολιτικής σκηνής.
Μετά τη Βουλή
Μετά την αποχώρησή του από το Κοινοβούλιο και την ενεργό πολιτική, ο Στέφανος Μάνος συνέχισε να αρθρογραφεί και να παρεμβαίνει στον δημόσιο διάλογο.
Ιδιαίτερα τα χρόνια της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα επέκρινε έντονα τη λειτουργία του ελληνικού κράτους, τη δημοσιονομική πολιτική, τη γραφειοκρατία και την αδυναμία προσέλκυσης επενδύσεων.
Το 2012, οι συζητήσεις του με τον δημοσιογράφο Άρη Πορτοσάλτε άρχισαν να αποκτούν τη μορφή μιας εκτεταμένης προφορικής αυτοβιογραφίας.
Οι συναντήσεις τους πραγματοποιήθηκαν από το 2019 έως τις αρχές του 2021 και κατέληξαν στο βιβλίο «Στέφανος Μάνος – Τομή στην αδράνεια», που κυκλοφόρησε το 2022 με πρόλογο του Θάνου Βερέμη.
Το βιβλίο, έκτασης περίπου 400 σελίδων, περιλαμβάνει τη δική του αφήγηση για τις δεκαετίες της πολιτικής του παρουσίας, από την Αλλατίνη και τη γνωριμία του με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή μέχρι τις συγκρούσεις στη ΝΔ, τη συνεργασία με το ΠΑΣΟΚ, τη Δράση και την αποχώρησή του από την ενεργό πολιτική.
Η σχέση του με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη
Ο Μάνος είχε ιδιαίτερη σχέση με δύο πρωθυπουργούς της ΝΔ: τον ιδρυτή της παράταξης Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη.
Για τον Καραμανλή είχε πει ότι τού έδινε τη δυνατότητα να εφαρμόζει πολιτικές και ότι δεν στάθηκε εμπόδιο στις μεταρρυθμίσεις που προωθούσε.
Αντίθετα, η σχέση του με τον νεότερο Κώστα Καραμανλή υπήρξε πολύ πιο συγκρουσιακή και κατέληξε στη διαγραφή του το 1998.
Για τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, με τον οποίο συνεργάστηκε στην κυβέρνηση 1990-1993, η εικόνα ήταν πιο σύνθετη.
Ο Μάνος αναγνώριζε ότι ο Μητσοτάκης του έδωσε σημαντικό πεδίο για να προωθήσει μεταρρυθμίσεις, αλλά θεωρούσε ότι δεν στήριζε πάντοτε μέχρι τέλους όλες τις επιλογές του.
Η τελευταία δημόσια περίοδος
Παρότι είχε αποσυρθεί από την ενεργό πολιτική, ο Μάνος δεν εγκατέλειψε τον δημόσιο διάλογο.
Συνέχισε να γράφει, να δίνει συνεντεύξεις και να παρεμβαίνει σε ζητήματα οικονομικής πολιτικής, μεταρρυθμίσεων, δημόσιας διοίκησης, επενδύσεων και λειτουργίας των θεσμών.
Πηγή: skai.gr
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
Πηγή: www.skai.gr