Η Ινδία είναι μακράν η μεγαλύτερη παραγωγός χώρα μπανάνας στον πλανήτη και καταναλώνει σχεδόν όλη την παραγωγή της εσωτερικά.
Η παγκόσμια παραγωγή μπανάνας ξεπερνά πλέον τους 100 εκατομμύρια τόνους ετησίως. Η Ινδία είναι μακράν η μεγαλύτερη παραγωγός χώρα, ακολουθούμενη από την Κίνα, την Ινδονησία, τη Νιγηρία, τη Βραζιλία και τον Ισημερινό. Το ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν βρίσκεται τόσο στους απόλυτους αριθμούς της παραγωγής, αλλά στην εμπορική εκμετάλλευση. Οι μεγαλύτεροι παραγωγοί δεν είναι απαραίτητα και οι μεγαλύτεροι εξαγωγείς. Η Ινδία, για παράδειγμα, καταναλώνει σχεδόν όλη την παραγωγή της εσωτερικά. Αντίθετα, ο Ισημερινός, η Γουατεμάλα, η Κόστα Ρίκα, η Κολομβία και οι Φιλιππίνες έχουν χτίσει ολόκληρα εξαγωγικά μοντέλα γύρω από τη μπανάνα.
Τζίρος δισεκατομμυρίων
Σήμερα, το παγκόσμιο εμπόριο μπανάνας κινείται στα επίπεδα των 20 ως 25 εκατομμυρίων τόνων ετησίως. Ο τζίρος των εξαγωγών ξεπερνά τα 15 δισεκατομμύρια δολάρια και ολοένα αυξάνεται. Μπανάνες αποστέλλονται από περίπου 160 χώρες και εδάφη σε αγορές ολόκληρου του κόσμου, δημιουργώντας μία αλυσίδα εφοδιασμού που εκτείνεται από φυτείες της Λατινικής Αμερικής μέχρι σουπερμάρκετ της Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής και της Ασίας. Η επιτυχία της μπανάνας ως φρούτου που κατέκτησε τον κόσμο δεν είναι τυχαία. Η μπανάνα διαθέτει χαρακτηριστικά που την καθιστούν σχεδόν ιδανικό παγκόσμιο προϊόν. Είναι θρεπτική, εύκολη στη μεταφορά, προστατεύεται από το φυσικό της περίβλημα και άρα είναι ανθεκτική στις κακουχίες, καταναλώνεται χωρίς προετοιμασία και προσφέρει σημαντικές ποσότητες καλίου, υδατανθράκων και βιταμινών.
Δεν είναι τυχαίο ότι εδώ και δεκαετίες η μπανάνα έχει συνδεθεί με τον αθλητισμό. Από τους μαραθωνοδρόμους μέχρι τους ποδοσφαιριστές και τους τενίστες, θεωρείται ένα από τα πιο πρακτικά ενεργειακά σνακ πριν ή μετά την άσκηση. Η εικόνα αθλητών να τρώνε μπανάνα στον πάγκο έχει γίνει σχεδόν παγκόσμιο στερεότυπο. Σε τέτοιο βαθμό, που παύει πλέον να αποτελεί και διαφήμιση.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η μπανάνα βρέθηκε στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς οικονομικής επέκτασης αμερικανικών επιχειρήσεων στην Κεντρική Αμερική -στη Γουατεμάλα η United Fruit έλεγχε τεράστιο ποσοστό καλλιεργήσιμης γης και κρίσιμων υποδομών της χώρας.
Πολιτική και διπλωματία
Η ιστορία της, όμως, δεν είναι μόνο μια εμπορική επιτυχία. Στις αρχές του 20ού αιώνα, η μπανάνα βρέθηκε στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς οικονομικής επέκτασης αμερικανικών επιχειρήσεων στην Κεντρική Αμερική. Κυρίαρχη ανάμεσά τους ήταν η United Fruit Company, πρόγονος της σημερινής Chiquita Brands International. Η εταιρεία δεν περιορίστηκε στην καλλιέργεια φρούτων. Απέκτησε σιδηροδρόμους, λιμάνια, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και τεράστιες εκτάσεις γης σε χώρες όπως η Γουατεμάλα, η Ονδούρα και η Κόστα Ρίκα. Η επιρροή της ήταν τόσο μεγάλη ώστε γεννήθηκε ο όρος «banana republic» – «μπανανία». Η έκφραση χρησιμοποιήθηκε με τρόπο μάλλον απαξιωτικό, για να περιγράψει κράτη των οποίων η οικονομία εξαρτιόταν σχεδόν αποκλειστικά από ένα εξαγώγιμο αγροτικό προϊόν και των οποίων η πολιτική ζωή επηρεαζόταν έντονα από ξένες επιχειρήσεις. Ειδικά στη Γουατεμάλα, η United Fruit είχε φτάσει να ελέγχει τεράστιο ποσοστό της καλλιεργήσιμης γης και κρίσιμες υποδομές της χώρας.
Η επιρροή αυτή δεν περιοριζόταν στην οικονομία. Κατά τη διάρκεια των λεγόμενων «Banana Wars», μιας σειράς αμερικανικών επεμβάσεων στην Κεντρική Αμερική και την Καραϊβική τον 20ό αιώνα, τα συμφέροντα των εταιρειών μπανάνας συνδέθηκαν στενά με τη διπλωματία και τη στρατηγική των ΗΠΑ. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, κυβερνήσεις ανατράπηκαν ή πιέστηκαν όταν θεωρήθηκε ότι απειλούσαν τα επιχειρηματικά συμφέροντα των μεγάλων εξαγωγικών εταιρειών. Η μπανάνα έγινε γεωπολιτικό εργαλείο, αλλά ταυτόχρονα εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο αποτελεσματικά προϊόντα μαζικής κατανάλωσης που γνώρισε ποτέ ο κόσμος. Η επικράτηση της ποικιλίας Cavendish, η οποία σήμερα αντιπροσωπεύει σχεδόν το ήμισυ της παγκόσμιας παραγωγής, επέτρεψε την τυποποίηση των μεταφορών και των αλυσίδων διανομής. Οι εταιρείες μπορούσαν να φορτώνουν εκατομμύρια κιβώτια με σχεδόν πανομοιότυπα φρούτα, να τα ψύχουν κατά τη μεταφορά και να τα ωριμάζουν ελεγχόμενα λίγο πριν φτάσουν στον καταναλωτή.
Φυτεία στη Machala του Ισημερινού, γνωστή ως η “Παγκόσμια Πρωτεύουσα της Μπανάνας”. Η χώρα είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας μπανάνας στον κόσμο.
Tο παράδειγμα του Ισημερινού
Είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας μπανάνας στον κόσμο και σε ορισμένες χρονιές η μπανάνα αντιπροσωπεύει τεράστιο ποσοστό των μη πετρελαϊκών εξαγωγών της χώρας. Εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τον συγκεκριμένο κλάδο. Η επιτυχία, βέβαια, έχει και κόστος. Οι φυτείες μπανάνας έχουν κατά καιρούς κατηγορηθεί για περιβαλλοντικές πιέσεις, εντατική χρήση φυτοφαρμάκων και δύσκολες εργασιακές συνθήκες. Παράλληλα, η υπερβολική εξάρτηση από μία μόνο ποικιλία καθιστά το προϊόν ευάλωτο σε ασθένειες. Ο μύκητας Fusarium TR4, γνωστός και ως «νέα νόσος του Παναμά», απειλεί σήμερα καλλιέργειες σε πολλές χώρες. Η κλιματική αλλαγή, επίσης, θεωρείται ένας ακόμη σοβαρός κίνδυνος για το μέλλον του κλάδου.
Κι όμως, παρά τις προκλήσεις, η μπανάνα παραμένει ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς ένα τοπικό αγροτικό προϊόν μπορεί να μετατραπεί σε παγκόσμιο αγαθό. Από τις τροπικές ζούγκλες της Νοτιοανατολικής Ασίας, όπου πρωτοκαλλιεργήθηκε πριν από χιλιάδες χρόνια, μέχρι τα πρωινά γεύματα στην Ευρώπη, τα αθλητικά αποδυτήρια και τα ράφια των σουπερμάρκετ σε κάθε ήπειρο, η διαδρομή της αντικατοπτρίζει την ίδια την ιστορία της παγκοσμιοποίησης.
www.newmoney.gr
Πηγή: www.protothema.gr