Του Στέφανου Νικολαΐδη
Η σημασία του Καστελόριζου δεν βρίσκεται στην έκτασή του, αλλά στη θέση του στον χάρτη. Το ακριτικό ελληνικό νησί βρίσκεται περίπου 2 χιλιόμετρα από τις τουρκικές ακτές, ενώ απέχει εκατοντάδες χιλιόμετρα από την ηπειρωτική Ελλάδα. Αυτή η γεωγραφική ιδιαιτερότητα βρίσκεται στον πυρήνα της τουρκικής επιχειρηματολογίας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για την Αθήνα, το Καστελόριζο, ως ελληνικό νησί, διαθέτει τις θαλάσσιες ζώνες που προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας (1982). Για την Άγκυρα, ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα είναι πόση επήρεια μπορεί να έχει ένα τόσο μικρό νησί, τόσο κοντά στις τουρκικές ακτές, στην οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Η ιδέα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) άρχισε να διαμορφώνεται στους κόλπους του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού στις αρχές και στα μέσα της δεκαετίας του 2000 και σταδιακά εξελίχθηκε σε γεωπολιτικό και πολιτικό δόγμα.
Στον πυρήνα της βρίσκεται η αντίληψη ότι η Τουρκία θα πρέπει να έχει ενισχυμένο ρόλο και δικαιώματα στις θαλάσσιες περιοχές που την περιβάλλουν.
Στο πλαίσιο αυτό, το Καστελόριζο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της τουρκικής θέσης για την περιορισμένη επήρεια που, κατά την Άγκυρα, πρέπει να έχουν ορισμένα ελληνικά νησιά στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Το θέμα είχε βρεθεί στο επίκεντρο και των διμερών επαφών κατά την προηγούμενη δεκαετία. Κατά την επίσκεψη του τότε Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου στην Αθήνα, το 2011, το Καστελόριζο αποτέλεσε ένα από τα χαρακτηριστικά ζητήματα της συζήτησης για τις ελληνοτουρκικές διαφορές.
Τι υποστηρίζει η Άγκυρα
Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι ένα μικρό νησί που βρίσκεται απέναντι από την τουρκική ηπειρωτική ακτή δεν μπορεί να λειτουργεί σαν να βρίσκεται δίπλα στον ελληνικό ηπειρωτικό κορμό, περιορίζοντας έτσι την προβολή της τουρκικής ακτογραμμής προς τη Μεσόγειο.
Σε επίσημες τοποθετήσεις του, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών έχει υποστηρίξει ότι τα νησιά δεν μπορούν να έχουν «cut-off effect» – να διακόπτουν δηλαδή την προβολή της ηπειρωτικής ακτής ενός κράτους προς τη θάλασσα.
Ειδικά για νησιά που βρίσκονται στην απέναντι πλευρά της μέσης γραμμής μεταξύ δύο ηπειρωτικών ακτών, η τουρκική επιχειρηματολογία υποστηρίζει ότι η επίδρασή τους στην οριοθέτηση πρέπει να είναι περιορισμένη.
Η «λάθος πλευρά»
Μία από τις χαρακτηριστικές εκφράσεις που χρησιμοποιούνται στη σχετική νομική και γεωπολιτική συζήτηση είναι η «λάθος πλευρά» της μέσης γραμμής.
Η έννοια συνδέεται με περιπτώσεις οριοθέτησης στις οποίες ένα νησί μιας χώρας βρίσκεται πολύ κοντά στην ηπειρωτική ακτή της άλλης και, εφόσον ληφθεί πλήρως υπόψη, μπορεί να αλλάξει σημαντικά την προβολή της απέναντι ακτογραμμής.
Η Διάσκεψη της Γενεύης για το Δίκαιο της Θάλασσας το 1958 αποτέλεσε σημαντικό σταθμό στην κωδικοποίηση των κανόνων για τις θαλάσσιες ζώνες. Η συζήτηση για τη μέση γραμμή, την οριοθέτηση και την ιδιαίτερη μεταχείριση νησιών εξελίχθηκε στη συνέχεια μέσα από τη διεθνή πρακτική, τη νομολογία και τις επιμέρους συμφωνίες οριοθέτησης.
Η Τουρκία αξιοποιεί αυτή τη νομική συζήτηση για να υποστηρίξει ότι η γεωγραφική θέση και το μέγεθος του Καστελόριζου δεν μπορούν να οδηγούν σε αποτέλεσμα που, κατά την Άγκυρα, περιορίζει υπέρμετρα την τουρκική θαλάσσια προβολή.
Τι λέει το Δίκαιο της Θάλασσας
Το Δίκαιο της Θάλασσας δεν προβλέπει ότι ένα νησί χάνει αυτομάτως τις θαλάσσιες ζώνες του επειδή βρίσκεται κοντά στις ακτές άλλου κράτους.
Το άρθρο 121 της UNCLOS προβλέπει ότι τα νησιά έχουν, κατ’ αρχήν, χωρική θάλασσα, συνορεύουσα ζώνη, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα. Εξαίρεση αποτελούν οι «βραχονησίδες» που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη κατοίκηση ή οικονομική ζωή από μόνες τους, οι οποίες δεν διαθέτουν ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδα.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε νησί έχει υποχρεωτικά πλήρη επίδραση σε κάθε οριοθέτηση.
Στις διεθνείς οριοθετήσεις, το αποτέλεσμα μπορεί να επηρεάζεται από τις ιδιαίτερες γεωγραφικές περιστάσεις. Η διεθνής νομολογία έχει εξετάσει περιπτώσεις στις οποίες μικρά ή απομονωμένα νησιά έλαβαν μειωμένη ή και μηδενική επίδραση στην τελική γραμμή οριοθέτησης.
Αυτό είναι και το βασικό πεδίο αντιπαράθεσης Αθήνας και Άγκυρας: όχι εάν το Καστελόριζο είναι ελληνικό, αλλά πόση επίδραση πρέπει να έχει στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Γιατί η Τουρκία «αποκόπτει» το Καστελόριζο
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η τουρκική απόφαση του περασμένου Αυγούστου για τη δημιουργία θαλάσσιου πάρκου στην περιοχή απέναντι από το Καστελόριζο.
Η χωροθέτηση του πάρκου έχει σαφή γεωπολιτική ανάγνωση, δεδομένου ότι η περιοχή γύρω από το ελληνικό νησί εμφανίζεται στον χάρτη ως θαλάσσιος χώρος που περιβάλλεται από την τουρκική πλευρά.
Δεν είναι, όμως, ασφαλές να αποδοθεί ως μοναδικός σκοπός του πάρκου η «απόδειξη» ότι το Καστελόριζο βρίσκεται στη «λάθος πλευρά». Αυτό συνιστά πολιτική και γεωπολιτική ερμηνεία και όχι νομικό συμπέρασμα.
Η σημασία του ζητήματος βρίσκεται αλλού: στην περίπτωση μιας μελλοντικής οριοθέτησης ελληνικής και τουρκικής υφαλοκρηπίδας ή ΑΟΖ, η έκταση της επήρειας του Καστελόριζου θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά τη γραμμή που θα χαραχθεί στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μία γραμμή που θα έδινε πλήρη επήρεια στο Καστελόριζο θα είχε διαφορετικό αποτέλεσμα από μία γραμμή που θα περιόριζε σημαντικά την επίδρασή του. Και αυτό θα επηρέαζε όχι μόνο τις δύο χώρες, αλλά και τη συνολική γεωγραφία των θαλάσσιων ζωνών στην περιοχή.
Για την ελληνική πλευρά, η βασική θέση παραμένει ότι η μόνη διαφορά μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διεθνούς δικαιοδοτικής επίλυσης είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.
Για την Άγκυρα, αντίθετα, το ζήτημα των θαλάσσιων ζωνών συνδέεται με μία ευρύτερη αντίληψη για τη γεωγραφία και τα δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πηγή: skai.gr
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
Πηγή: www.skai.gr